राजा त्रिभुवनले मन पराएको बोचको खुकुरी !

दोलखा । दोलखाको बोचमा उत्पादन हुने खुकुरी राजा त्रिभुवनले पनि मन पराएको भन्ने किस्सा धेरैले भुलेको भए पनि स्थानीय अर्जुन बहादुर विश्वकर्मा र भीमसेन विश्वकर्माले भने अहिले पनि खुकुरी बनाउने पेशालाई नै निरन्तरता दिइरहेका छन् । 

हामीले बराजेको पालादेखिको खुकुरी बनाउने पेशालाई निरन्तरता दिइरहेका छौ, दोलखा भीमेश्वर नगरपालिका वडा नम्बर– ८ बोचका स्थानीय अर्जुन बहादुर विश्वकर्माले भने– तर अहिले यो पेशा क्रमशः लोप हुँदै गएको छ । 

आफ्नो बराजे सिंहे विश्वकर्माले बनाएको खुकुरी राजा त्रिभुवनले समेत मन पराएपछि नेपाल भरी बोचको खुकुरी भनेर चर्चा भएको र त्यतिबेला यो पेशा निक्कै फस्टाएको अर्जुन बहादुरको भनाई छ । 

हाम्रा बराजे सिंहे विश्वकर्माले त्यो बेला खुकुरी बनाएर दरबार लगेका रहेछन् अर्जुन बहादुरले उतिबेलाको किस्सा सुनाउँदै भने–’दरबार लगिएको उक्त खुकुरीको धारमा पानी भिजाएको रुमाल माथिबाट खसाउँदा दुई टुक्रा भएपछि राजा त्रिभुवनले बोचको खुकुरी मन पराए ।’

अर्जुन बहादुरको बराजेले सुरु गरेको खुकुरी बनाउने पेशा उनको जिजुबाजे कमल वीर विश्वकर्मा, बाजे चर्तुमान विश्वकर्मा, बुबा छत्रलाल विश्वकर्मा हुँदै उनको पालासम्म निरन्तर चलिरहेको छ । 

बराजे, जिजुबाजे र बाजेको पालासम्म खुकुरी बनाउन रामेछापको ठोसेमा रहेको फलाम खानीकै फलाम प्रयोग हुने गरेको भएपनि बुबाको पालादेखी भने काठमाडौँबाट आउने फलाम प्रयोग हुन थालेको अर्जुन बहादुर बताउँछन् ।

‘अहिलेसम्म भाइ र गाउँका केही साथीहरूसँग मिलेर बराजेको पालादेखिको खुकुरी बनाउने पेशालाई निरन्तरता दिइरहेको छु’ अर्जुन बहादुरले भने–’नयाँ पुस्ताले यो पेशामा रुचि नदेखाएको र खुकुरीले बजार समेत पाउन छोडेकोले अब भने यसले निरन्तरता पाउँदैन की भन्ने शङ्का छ ।’

बुबा छत्रलालको पालासम्म बोचको खुकुरीको बजार निक्कै राम्रो रहेको अर्जुन बहादुर बताउँछन् । बुबाको पालसम्म गाउँका सबै मिलेर खुकुरी बनाउने र काठमाडौँमा एक पटकमा ५ सय वटासम्म खुकुरी बिक्री गर्न लाने गरेको उनी बताउँछन् । त्यो बेला खुकुरीको साइज हेरेर दुई रुपैयाँसम्ममा बिक्री हुने गरेको र धेरै खुकुरी नेपाली सेनाले किन्ने गरेको उनको भनाई छ । 

खुकुरी राम्रो हुन धार, दाप र बिँड राम्रो हुनुपर्ने अर्जुन बहादुर बताउँछन् । यो सबै कुरा बोचको खुकुरीमा पाउन सकिने उनको भनाई छ । खुकुरीको दापको लागि पैयुँ, उतिस आदिको काठ प्रयोग हुने र बिँडको लागि गुराँस, सतिसाल, सिसौ आदिको काठ प्रयोग गर्नुपर्ने उनी बताउँछन् ।

आफूले भाइ भीमसेन र गाउँका केही साथीहरूसँग मिलेर अहिलेपनि वर्षमा २/३ सयवटा खुकुरी उत्पादन तथा बिक्री वितरण गर्दै आएको अर्जुन बहादुरले बताए । अहिले उनले ठूलो खुकुरी एउटाको छ देखि १० हजारसम्म र सानो खुकुरी २/३ हजारमा बिक्री गर्दै आएका छन् । 

स्थानीय कुमार लगुन बोचको खुकुरी नेपाल भरीमै निक्कै गुणस्तरीय मानिने भएकोले यसको संरक्षणको लागि सीप हस्तान्तरण र बजारीकरणमा विशेष गरी स्थानीय सरकारले ध्यान दिनुपर्ने बताउँछन् ।