गाउँमै बजार, किसानमा आत्मनिर्भरता बढ्दै

बाँके। शुक्रबार बिहान बैजनाथ गाउँपालिका–३ बैरहवामा सूर्यको मधुरो घाम फैलिन नपाउँदै गाउँको मुख्य चोकमा चहलपहल बढिसकेको थियो। कोही डोकोमा ताजा सागसब्जी बोकेर आइरहेका थिए, कोही साइकलमा अण्डा र कुखुरा ल्याउँदै थिए भने कोही आफ्नै बारीमा फलाएका फलफूलका टोकरी सजाउँदै थिए। हरेक शुक्रबार लाग्ने साप्ताहिक हाटबजार आज पनि गाउँको जीवन्त धड्कनका रूपमा देखिएको थियो।

बजार क्षेत्रमा ताजा तरकारीको हरियाली, सुनौलो गहुँ र मकैका दाना, मौसमी फलफूलका रङ्गीन दृश्य, घरेलु परिकारको मिठो सुगन्ध र किसानका अनुहारमा झल्किएको सन्तुष्टिको मुस्कानले हाटबजारलाई केवल किनबेचको थलो नभई उत्सवजस्तै बनाइरहेको थियो।

यहाँ राखिएका सामग्री केवल कृषि उपज मात्र होइनन्, ती किसानको पसिना, परिश्रम र आशाका प्रतिरूप हुन्। स्थानीय रूपमा उत्पादन भएका धान, गहुँ, मकै, दाल, तेलहन, कुखुरा, अण्डा तथा घरमै बनाइएका परिकारहरूले बजार भरिभराउ थियो। उपभोक्ताहरू पनि ताजा, गुणस्तरीय र सुलभ मूल्यका सामग्री पाउन उत्साहित देखिन्थे।

पहिले आफ्नो उत्पादन बेच्न किसानहरूलाई शहर धाउनुपर्ने, व्यापारीको भर पर्नुपर्ने र उचित मूल्य नपाउने समस्या थियो। तर अहिले आफ्नै गाउँको हाटबजारले त्यो समस्या अवसरमा रूपान्तरण गरेको छ। किसानहरू अब बिचौलियाविना आफ्नै उत्पादन सिधै उपभोक्तासम्म पुर्‍याउन सफल भएका छन्।

स्थानीय कृषक तुलसीराम थारुले गर्वका साथ भन्नुभयो, “अब कसैको भर पर्नु परेको छैन, आत्मनिर्भर भएका छौँ। छोराछोरीको शिक्षा र घरखर्च धान्न सकिएको छ, साथै परिवारसँगै बसेर काम गर्न पाएका छौँ।”

उहाँको भनाइले ग्रामीण अर्थतन्त्रमा आएको सकारात्मक परिवर्तन झल्काउँछ। पहिले रोजगारीका लागि शहर वा विदेश जानुपर्ने बाध्यता रहे पनि अहिले त्यो क्रम घट्दै गएको देखिन्छ।

अर्का कृषक चुल्हौ थारुले पनि आफ्नै गाउँमा कृषि गरेर सन्तुष्टि व्यक्त गर्दै भन्नुभयो, “घरमै कृषि गरेर खुसी छौँ, रोजगारीका लागि बाहिर जानु परेको छैन।”

नवयुग कृषि सहकारी संस्था लिमिटेडका प्रबन्धक धनबहादुर थापाका अनुसार हाटबजारले किसान र उपभोक्ताबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध स्थापित गरेको छ। “स्थानीय उत्पादनको बजार सुनिश्चित भएको छ। किसानको आम्दानी बढेको छ भने उपभोक्ताले ताजा र गुणस्तरीय सामग्री सहज मूल्यमा पाएका छन्,” उहाँले भन्नुभयो।

बैजनाथ गाउँपालिकाका कृषि शाखा प्रमुख प्रमोद बिश्वकर्माका अनुसार स्थानीय सरकारले कृषि उत्पादन प्रवर्द्धन, किसानलाई बजारसँग जोड्ने, सहकारीमार्फत व्यवस्थापन सुदृढ गर्ने तथा हाटबजारलाई व्यवस्थित बनाउने नीति लिँदै आएको छ।

स्थानीय तहको यस्तो पहलले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन महत्वपूर्ण आधार तयार गरेको छ। उत्पादनमा प्रोत्साहन, बजार पहुँच, प्राविधिक सहयोग र सहकारी संरचनाको साथले कृषि पेशा थप आकर्षक बन्दै गएको छ।

विशेषगरी कृषि अनुदान, बीउबिजन, सिँचाइ, तालिम र बजारीकरणमा थप प्राथमिकता दिइएमा यस्ता हाटबजारहरू ग्रामीण समृद्धिका नमुना बन्न सक्ने देखिन्छ। किसानको उत्पादनले उचित मूल्य पाएपछि मात्र कृषि क्षेत्र दिगो रूपमा सुदृढ बन्न सक्छ।

साप्ताहिक हाटबजार अहिले बैरहवामा केवल किनबेच गर्ने स्थान मात्र नभई स्थानीय उत्पादन, उपभोग र आम्दानीको चक्र चलायमान बनाउने आर्थिक केन्द्र बनेको छ। यसले गाउँमा उद्यमशीलता, रोजगारी सिर्जना र आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र निर्माणमा सकारात्मक योगदान पुर्‍याइरहेको छ।

बैरहवाको हाटबजारले एउटा सन्देश दिएको छ—जब किसानको पसिनाले उचित मूल्य पाउँछ, तब गाउँको भविष्य उज्यालो बन्छ।यहाँ हरेक शुक्रबार केवल बजार मात्र लाग्दैन, आशा पनि पलाउँछ।